GIÁO PHẬN SÀI GÒN hay GIÁO PHẬN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH?

Trương Hoàn Thiện

Một ngày sau tháng 4-1975, một ngươi Miền Nam gặp một anh bộ đội Miền Bắc, không biết vì sợ hãi hay vì muốn chiếm cảm tình anh bộ đội, anh người Miền Nam buột miệng chào:

-Xin chào đồng chí.

Anh bộ đội Miền Bắc nghiêm trang phản ứng:

-Anh không được xưng hô đồng chí với chúng tôi, bởi vì các anh không phải là đồng chí của chúng tôi.

Tưởng rằng xưng hô như thế sẽ được cảm tình của anh bộ đội, nào ngờ anh Miền Nam bị phản ứng ngược và bị mắng cho một trận mất mặt trước đám đông.

Trong thời gian gần đây, khá nhiều người dùng danh từ Giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh thay vì gọi là Giáo phận Sài Gòn, ngay cả một số văn bản xuất phát từ Tòa Tổng Giám Mục tại số 180 Nguyễn Đình Chiểu, Quận 3, Thành phố Hồ Chí Minh.  Chúng ta thử phân tích để xem danh từ nào đúng nhằm thống nhất trong việc sử dụng.

Lịch sử của Giáo Hội Công Giáo Việt Namvề việc hình thành các giáo phận và tổng giáo phận (giáo tỉnh) như sau:

Ngày 09-09-1659, Đức Giáo Hoàng Alexandre VII ban hành sắc lệnh thiết lập hai giáo phận đầu tiên tại Việt Nam:  Giáo phận Đàng Trong do Đức Cha Lambert de la Motte cai quản và Giáo phận Đàng Ngoài do Đức Cha Francois Pallu cai quản.

 Ngày 24-11-1960, Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII ký Tông Hiến Venerablium Nostrorum, được công bố ngày lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, 08-12-1960, thiết lập Hàng Gáo phẫm Việt Nam và phân chia Giáo Hội Việt Nam thành 3 Giáo tỉnh như sau:

Giáo tỉnh Hà Nội, bao gồm:

-Giáo phận Hà Nội (tách từ Giáo phận Đàng Ngoài năm 1679)

-Giáo phận Hải Phòng (thành lập năm 1679)

-Giáo phận Bùi Chu (thành lập năm 1848)

-Giáo phận Bắc Ninh (thành lập năm 1883)

-Giáo phận Vinh (thành lập ngày 24-11-1960)

-Giáo phận Hưng Hoá(thành lập năm1895)

-Giáo phận Phát Diệm(thành lập năm1901)

-Giáo phận Lạng Sơn(thành lập năm1913)

-Giáo phận Thanh Hóa(thành lập năm1932)

-Giáo phận Thái Bình(thành lập năm 1936)

Giáo tỉnh Huế, bao gồm:

-Giáo phận Huế(thành lập năm1850 )

-Giáo phận Qui Nhơn(thành lập năm1844)

-Giáo phận Kontum(thành lập năm1932)

-Giáo phận Nha Trang(thành lập năm1957)

Giáo tỉnh Sài Gòn, bao gồm:

-Giáo phận Sài Gòn (tách từ Giáo phận Đàng Trong năm 1844)

-Giáo phận Vĩnh Long(thành lập năm1938)

-Giáo phận Cần Thơ(thành lập năm1955)

-Giáo phận Đà Lạt(thành lập ngày 27-11-1960)

-Giáo phận Mỹ Tho(thành lập ngày 24-11-1960 )

-Giáo phận Long Xuyên(thành lập ngày 24-11-1960)

Vì nhu cầu phát triển, Tòa Thánh đã cho thành lập thêm các giáo phân mới: Giáo phận Đà Nẳng (thành lập năm1963),  Giáo phận Xuân Lộc (thành lập năm 1965), Giáo phận Phú Cường (thành lập năm 1965), Giáo phận Ban Mê Thuột (thành lập năm1967) và Giáo phận Phan Thiết (thành lập năm1975).

Tổng cộng, từ xưa đến nay, Giáo hội Việt Nam có 25 Giáo phận.  Trong 25 Giáo phận, chúng ta không thấy có một Giáo phận nào được đăt tên nguyên thủy là Giáo phận Thành phố Hồ chí Minh, cũng không thấy có một sắc lệnh nào từ Tòa Thánh đổi  tên cho Giáo phận Sài Gòn thành Giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh.

Chúng ta nên phân biệt địa lý hành chánh của một quốc gia trong việc đặt tên cho các tỉnh và thành phố với tên gọi của các giáo phận từ khi được Tòa Thánh thiết lập.

Việt Nam là một nước có rất nhiều thay đổi về địa lý hành chánh, nhất là sau ngày 30-04-1975.  Nhưng không phải vì thế mà chúng ta cũng phải thay đổi tên gọi của giáo phận.  Có một thơi người ta gom 3 tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, và Thừa Thiên để đặt tên là tỉnh Bình Trị Thiên, nhưng chúng ta đã không vì thế mà đổi tên Giáo phận Huế thành Giáo phận Bình Trị Thiên.  Cũng thế, chúng ta không thể gọi Giáo phận Phan Thiết là Giáo phận Thuận Hải, hay Giáo phận Bình Thuận, hoặc gọi Giáo phận Xuân Lộc là Giáo phận Đồng Nai, Giáo phận Đà Lạt là Giáo phận Lâm Đồng, v.v…

Nếu dựa vào địa lý hành chánh để thay đổi tên gọi của một giáo phận thì ngay cả trên vấn đề ranh giới cũng có nhiều trường hợp không hợp lý.  Ví dụ: Thành phố Hồ Chí Minh bao gồm Huyện Củ Chi, nhưng một phần lớn Huyện Củ Chi lại thuộc Giáo phận Phú Cường.

Mổi chế độ xã hội đều có sự phân chia địa lý hành chánh khác nhau, nhưng Giáo hội thì không phụ thuộc vào chế độ nào khi phân vùng và đặt tên cho các giáo phận.

Thế nên, đúng hay sai khi chúng ta gọi Giáo phận Sài Gòn là Giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh?  Nên hay chăng?  Liệu chúng ta có thay đổi tên gọi của Giáo phận Sài Gòn một lần nữa, nếu một mai thành phố này lại đổi tên, như thành phố Leningrad đã đổi tên trở về với tên cũ làPeterburg?

Dù gì đi nữa, chúng ta cũng nên gọi cho đúng, vì ít ra, chúng ta không bị ngươi đời chê trách, thì cũng bị mắng như anh bộ đội Miền Bắc đã mắng một người dân Miền Nam ở câu chuyện kể trên.

Trương Hoàn Thiện